đáng lẽ

Đáng lẽ tôi nên mang theo một chiếc ô.

Định nghĩa

1. Phó từ:
   • Dùng để diễn tả một điều gì đó đã không xảy ra hoặc đã xảy ra khác với điều được cho là hợp lý, đúng đắn, hoặc mong đợi trong quá khứ. Từ này thường đi kèm với sự hối tiếc, phê phán hoặc chỉ ra một sự thay thế lý tưởng hơn.
   • Biểu thị một sự đối chiếu giữa thực tế (đã xảy ra) và một khả năng hay lẽ ra nên xảy ra. Nó nhấn mạnh vào sự khác biệt giữa cái "đáng lẽ phải" và cái "thực tế là".

Ví dụ sử dụng

• Đứng đầu câu hoặc mệnh đề:
  • Đáng lẽ hôm nay tôi phải đi học. (Thực tế là tôi đã không đi học.)
  • Đáng lẽ anh ấy nên xin lỗi cô ấy. (Thực tế là anh ấy đã không xin lỗi.)
• Kết hợp với "phải", "nên", "ra", "đã":
  • Cậu đáng lẽ phải nói sự thật. (Thực tế là cậu đã không nói.)
  • Chúng ta đáng lẽ nên khởi hành sớm hơn. (Thực tế là chúng ta đã khởi hành muộn.)
  • Đáng lẽ ra tôi đã gặp được cô ấy. (Thực tế là tôi đã không gặp.)
  • Đáng lẽ tôi đã mua ngôi nhà đó. (Thực tế là tôi đã không mua.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "Đáng lẽ... thì đã...": Cấu trúc nhấn mạnh sự đối lập và kết quả đã không xảy ra.
  • Đáng lẽ tôi học bài chăm chỉ thì đã không bị điểm kém. (Thực tế là tôi không học chăm và đã bị điểm kém.)
• Dùng trong văn phê bình, rút kinh nghiệm: Thường xuất hiện khi phân tích một sự việc đã qua để chỉ ra phương án tốt hơn.
  • Đáng lẽ đội bóng phải tập trung phòng ngự trong những phút cuối. (Phê bình chiến thuật sai lầm đã dẫn đến thất bại.)

Biến thể và từ gần giống

• Lẽ ra: Có nghĩa và cách dùng gần như tương đương với "đáng lẽ", thường dùng trong văn nói.
  • Lẽ ra tôi phải biết điều đó.
• Đáng nhẽ: (Phương ngữ, ít dùng) Cùng nghĩa với "đáng lẽ".
• Đáng lý: (Cách nói tắt, thông dụng) Nghĩa tương tự.
  • Đáng lý cậu phải đến đúng giờ.

Từ đồng nghĩa

• Phải chi: (Thường dùng để diễn tả mong ước, ước gì)
• Ước gì: (Thể hiện mong muốn mãnh liệt về một điều đã không xảy ra)
• Giá mà: (Diễn tả giả định về một điều trái ngược với quá khứ)

Lưu ý sử dụng

• "Đáng lẽ" luôn nói về một sự việc trong quá khứ. Nó không dùng để nói về tương lai.
• Sai:
• Thường đi với các từ chỉ sự bắt buộc hay khuyên nhủ trong quá khứ như "phải", "nên", "cần", hoặc động từ ở thì quá khứ.
• Không dùng "đáng lẽ" cho những điều hiển nhiên hoặc chân lý. Ví dụ, không nói: "Đáng lẽ mặt trời mọc ở đằng Đông."